Przejdź do treści

Szukaj

Logowanie

Ścieżka do tej strony

Wydruk, pdf

Dojrzała przedsiębiorczość – innowacyjny model preinkubacji przedsiębiorczej osób 50+ Raporty ze zrealizowanych badań

     W ramach projektu „Dojrzała przedsiębiorczość – innowacyjny model preinkubacji przedsiębiorczej osób 50+” współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego przeprowadzono analizę danych zastanych (istniejących opracowań, statystyk i analiz) oraz badania empiryczne obejmujące doradców zawodowych, przedsiębiorców 50+ i organizacje zrzeszające przedsiębiorców. Poniżej znajdą Państwo raporty ze zrealizowanych badań:

Raport 1

Raport 2

Raport 3

Raport 4

Raport 5

Podsumowanie wyników badań


Metodologia
    Kluczowym elementem analiz były wywiady telefoniczne ze wspomaganiem komputerowym badaniem (CATI) zrealizowane z udziałem doradców zawodowych. Badaniem objęto 58 osób - głównie doradców, ale także tzw. Liderów Klubu Pracy, pedagogów, psychologów, agentów kariery itp. Uzupełnienie wywiadów telefonicznych z doradcami stanowiły dwa zogniskowane wywiady grupowe (FGI) wśród tych respondentów badania ilościowego, którzy byli dobrze zorientowani w tematyce pracy, zwłaszcza diagnozowania przedsiębiorczości u osób 50+. Wywiady odbyły się w Gdańsku oraz Gdyni. W spotkaniach wzięło udział łącznie 15 respondentów pracujących w następujących lokalizacjach: Gdańsk, Gdynia, Wejherowo, Kartuzy, Miastko (powiat bytowski). Poza doradcami zawodowymi, badaniami o charakterze jakościowym objęto także osoby, które założyły własną działalność gospodarczą po pięćdziesiątym roku życia. Przeprowadzono dziesięć indywidualnych wywiadów pogłębionych (IDI). Ostatni element badania stanowiły wywiady z organizacjami zrzeszającymi przedsiębiorców. W badaniu zostało przeprowadzonych pięć pogłębionych wywiadów indywidualnych (IDI). W wywiadach wzięli udział pracownicy: Agencji Rozwoju Pomorza, Gdańskiej Fundacji Przedsiębiorczości, Pracodawców Pomorza, Regionalnej Izby Przemysłowo-Handlowej w Wejherowie, Regionalnej Izby Gospodarczej Pomorza - oddział w Tczewie.


     Tak skonstruowane badanie pozwala na wszechstronne przyjrzenie się zjawisku przedsiębiorczości osób 50+. Należy jednak podkreślić, że jest to przedsiębiorczość specyficzna i dostosowana do potrzeb projektowych, czyli głównie jednoosobowe firmy prowadzone przez osoby, które były przez jakiś okres swojego życia bezrobotne.

Dane statystyczne


     Zgodnie z kwartalnymi danymi z Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności (BAEL) za IV kwartał 2011 r. (GUS 2012) współczynnik aktywności zawodowej dla ogółu populacji wyniósł 56,3% (64,7% mężczyźni i 48,7% kobiety, województwo pomorskie 55,8%). Aktywność zawodowa osób w wieku produkcyjnym definiowanym jako 18-59/64 lata to 72,8%, a zgodnie z definicją Eurostatu (15-64 lata) 66,5%. Wśród osób w wieku niemoblinym 45-59/64 lata było to 66,3%, w grupie 35-44 latków 88%, natomiast w wieku 60/65 lat i więcej jedynie 6,9%.


Odsetek osób pracujących był odpowiednio niższy i tak: wskaźnik zatrudnienia ogółem wyniósł 50,8% (pomorskie 50,7%), dla populacji 45-59/64 lata 61,4%, gdy w grupie 35-44-latków było to 81,8%. Stopa bezrobocia zgodnie z metodologią przyjętą w BAEL wyniosła w IV kwartale 2011 r. 9,7% (pomorskie 9,2%), a dla populacji 45 i więcej lat 7,1%. Warto zwrócić uwagę, że odsetek ten był niemal identyczny, jak w grupie osób w wieku 35-44 lata (7%) i znacznie niższy, niż w grupie 15-24 lata (26,5%). W skrócie, dane z badania BAEL wskazują na stopniową dezaktywizację zawodową osób starszych i gwałtowny spadek aktywności zawodowej po przekroczeniu ustawowego wieku emerytalnego. Jednocześnie sytuacja osób starszych, choć jest daleka od ideału, nie jest najgorsza, bo w relatywnie najgorszej sytuacji znajdują się osoby dopiero wkraczające na rynek pracy i szukające swojego pierwszego zatrudnienia.

Analiza danych zastanych - wnioski


     Zebrane wyniki wskazują na potrzebę powstania specjalnego całościowego modelu wsparcia, w tym w szczególności zestawu narzędzi, które ułatwiłyby podjęcie właściwej decyzji zarówno osobom zastanawiającym się nad założeniem firmy, jak i doradcom zawodowym mającym wesprzeć tego typu działania. Jednocześnie powstanie takiego modelu spełnia warunek innowacyjności i uzupełnia lukę pomiędzy ogólnymi działaniami na rzecz wspierania osób 50+ na rynku pracy i rozwiązaniami na rzecz przedsiębiorczości oraz prowadzenia własnej działalności gospodarczej.


     Należy jednak pamiętać o ograniczeniach związanych ze specyfiką populacji, jaką stanowią osoby bezrobotne w wieku 50+, a w szczególności ograniczonych kompetencjach cyfrowych (częsty brak umiejętności obsługi komputera i internetu), jak i relatywnie długim okresie pozostawania bez zatrudnienia. W związku z tym wydaje się niezbędne, by planowany model pozwalał na odpowiednie  profilowanie bezrobotnych i umożliwiał wskazywanie osób wymagających niewielkiego zakresu wsparcia i tych potrzebujących specjalistycznych, długookresowych programów.


     Nie należy też zapominać o doradcach zawodowych, dla których powinno to być przede wszystkim narzędzie wspierające efektywność pracy, rozumianej zarówno jako możliwość lepszego zarządzania czasem pracy, jak i zwiększenie odsetka osób bezrobotnych 50+, które po uzyskaniu wsparcia zaczęły pracować. Jest to szczególnie ważne w kontekście proponowanych zmian i powiązania oceny działalności urzędów pracy z efektywnością działań prozatrudnieniowych oraz delegowaniem zadań związanych z pośrednictwem pracy do wyspecjalizowanych placówek o charakterze niepublicznym.


     Jednocześnie warto rozważyć potencjalny efekt synergii, jakim byłoby połączenie dwóch produktów skierowanych do osób 50+, tzn. rozwiązań wypracowanych w ramach realizowanego również na Pomorzu projektu „Pracuję – rozwijam kompetencje. Innowacyjny model wsparcia dla pracowników 50+”oraz aplikacji Life Design 50+, tak by stworzyć uniwersalny i wzajemnie się uzupełniający model wsparcia dla doradców zawodowych oraz aktywnych zawodowo – zarówno pracujących, jak i poszukujących pracy – osób w wieku 50+. Warto też pamiętać, że sama aplikacja - choć istotna - bez opracowania dodatkowych modułów szkoleniowych nie będzie w pełni efektywna.


Wyniki badań empirycznych - wnioski


    Choć w teorii badani (doradcy i organizacje przedsiębiorców) wskazywali na różne motywy zakładania własnych firm przez osoby 50+, to dominującym, a w badaniach indywidualnych jedynym powodem założenia własnej firmy jest trudna sytuacja na rynku pracy. Wyniki te są zgodne z konkluzjami badania desk research. Należy zatem uznać, że zdecydowana większość osób 50+, które będą myśleć o założeniu własnej firmy, będzie do takiego myślenia „zmuszona” przez trudną sytuację na rynku pracy.


Wykres 1 Motywy osób po 50 roku życia do zakładania własnej działalności gospodarczej



    Bardzo ważnym wnioskiem jest stwierdzenie, że choć powodem założenia firmy są najczęściej czynniki zewnętrzne, niezależne od osób 50+ (trudna sytuacja na rynku pracy) to największą barierą w założeniu firmy są przede wszystkim czynniki wewnętrzne, w tym brak wiary we własne możliwości.
    Warto też zwrócić uwagę na wizerunek typowego przedsiębiorcy 50+ powstały w ramach wywiadów grupowych: Jest to raczej mężczyzna, specjalista w swojej dziedzinie, działający w sektorze usługowo-handlowym. Nie potrafi aktywnie promować swojej działalności, klientów pozyskuje dzięki siatce nieformalnych kontaktów. Jest ostrożny i zachowawczy, ma skromne oczekiwania finansowe. U klientów wzbudza zaufanie, jest taktowny i stonowany. Ubiera się adekwatnie do branży, którą reprezentuje. Na jego tle młody przedsiębiorca jest bardziej przebojowy i kreatywny. Umie się dobrze zaprezentować, choćby poprzez elegancki ubiór. Ma dużą potrzebę osiągnięcia sukcesu i wysokich zarobków. Jednocześnie jest mniej subtelny. Wizerunek ten zwraca uwagę na bardzo istotny element funkcjonowania firm osób 50+, a mianowicie trudności z promocją swojej działalności i pozyskiwaniem klientów.


    Wśród silnych stron przedsiębiorców 50+ podkreślano doświadczenie w obszarze zakładanej działalności oraz realizm życiowy, co być może było synonimem niezbyt wygórowanych oczekiwań. Warto również podkreślić, że w badaniach jakościowych, kiedy badani czuli się bardziej swobodnie, obraz osoby 50+ i jej silnych i słabych stron był - pomimo podkreślanej różnorodności i konieczności różnicowania tej grupy - raczej pesymistyczny, również na negatywach koncentrowały się spontaniczne skojarzenia na temat osób 50+. Z punktu widzenia projektu można zatem zauważyć potencjalne ryzyko projektowe polegające na podwójnym przełamywaniu barier w zakresie przedsiębiorczości osób 50+. Barier stojących po stronie niektórych doradców zawodowych, którzy nie traktują pięćdziesięciolatków, jako dobrego materiału na przedsiębiorcę oraz tkwiących w samych bezrobotnych 50+ szukających szans na aktywizację.


    Dosyć istotnym wnioskiem badawczym są rozkłady odpowiedzi na pytanie dotyczące tego, jakiego wsparcia w rozumieniu doradców oczekują od nich osoby 50+. To co się rzuca w oczy to po pierwsze duża rozbieżność pomiędzy odpowiedziami doradców z placówek publicznych i niepublicznych, a po drugie zakres wsparcia znacznie wykraczający poza klasyczne poradnictwo zawodowe i obejmujący także doradztwo biznesowe.


Wykres 2 Oczekiwane wsparcie od osób zajmujących się poradnictwem zawodowym ze strony osób powyżej 50 roku życia chcących założyć własną działalność gospodarczą



    Opinie przedstawiane przez przedsiębiorców 50+ wskazują także na istotną rolę wsparcia psychologicznego, a kolokwialnie rzecz ujmując „podtrzymywania na duchu” przez doradcę. Pytanie: na ile powiatowe urzędy pracy są w stanie przy obecnych zasobach kadrowych spełnić te oczekiwania i wyjść poza proste doradztwo, ograniczone do wskazówek dotyczących formalności i konsultacji merytorycznych. Potrzebne jest bowiem znacznie bardziej zindywidualizowane i szersze wsparcie także w pierwszych miesiącach po założeniu firmy, swego rodzaju mentoring dla początkującego przedsiębiorcy, który mógłby/chciałby porozmawiać z doradcą o różnego rodzaju problemach i rozterkach związanych nie tylko z zakładaniem, ale i prowadzeniem biznesu.


    Warto także podkreślić jeszcze jeden wymiar wsparcia, który nie był wskazywany przez doradców, a stanowił kluczowy element wypowiedzi badanych w wywiadach indywidualnych. Wszyscy respondenci, którzy założyli firmy 50+ wskazywali, że bez pieniędzy z różnego rodzaju dotacji prawdopodobnie by się nie zdecydowali na założenie firmy. Wsparcie finansowe na rozruch działalności było motorem i czynnikiem skłaniającym ich do założenia własnej firmy.


     Z perspektywy projektu oczekiwania doradców spełni to narzędzie, które pozwoli zachować balans pomiędzy szczegółowością i czasochłonnością, a najczęściej wskazywaną granicą jest tutaj 30 minut (dotyczy pierwszego etapu doradztwa). Nie przeszkadza to doradcom mieć całkiem wielu oczekiwań co do zakresu przygotowywanej aplikacji, w tym przede wszystkim dotyczących badania motywacji, ale też kompetencji osobistych, społecznych i różnego rodzaju zdolności. Wyniki uzyskane przy pomocy takiego narzędzia do badania postaw przedsiębiorczych 50+ powinny zawierać sugestie, jak rozwijać przedsiębiorczość u danej osoby, ale też wskazywać potencjalne obszary działania i diagnozować predyspozycje. Można z całą pewnością powiedzieć, że są to oczekiwania dosyć wygórowane i trudne do spełnienia.


    Podsumowując, wyniki badań empirycznych nie podważają sensowności, ani nie wskazują na konieczność przeformułowania projektu. Wskazują za to na pewne czynniki ryzyka związane ze specyfiką pracy doradcy. Podkreślają także, że obie grupy-zarówno doradców, jak i osób w wieku 50+, powinny mieć bardzo wyraźne przedstawione korzyści z użytkowania aplikacji i jednocześnie regularnie otrzymywać „nagrody” związane z jej wykorzystywaniem w postaci np. wyników testów, dostępu do dodatkowych materiałów, itp.

Przeczytaj treść ponownie